'Ga bovenal in gesprek met de doelgroep'

Juan Khalaf werd geboren in Alkamishli (Syrië) en kwam 17 jaar geleden als vluchteling naar Nederland. Juan is sinds 2006 werkzaam bij Theek 5 als informatiemedewerker en projectleider, en werd in 2016 uitgeroepen tot beste Bibliothecaris van Nederland. Sinds begin dit jaar is Juan ambassadeur bij de KB.

Nieuw in Nederland
In 2015 kwamen meer dan een miljoen vluchtelingen naar Europa, vooral uit Syrië, Irak en Eritrea. Ook in de Bibliotheek in Oosterhout kwamen steeds meer nieuwkomers. Juan: “Ik zag dat ze op zoek waren naar iets, maar niet goed wisten wat precies. Ik ben met hen in gesprek gegaan om uit te vinden wat ze nodig hadden. Hieruit is het project Nieuw in Nederland ontstaan. Tijdens zeven themabijeenkomsten - waarvoor we veilige onderwerpen hebben gekozen zoals eten, geluk en hoop - gingen we in gesprek: nieuwkomers en mensen uit Oosterhout. Door kennis te maken met allerlei aspecten van de Nederlandse cultuur, taal en identiteit gingen mensen zich hier thuis voelen. Verder groeiden hun zelfvertrouwen en hun gevoel van vrijheid omdat zij ook hun eigen ervaringen, geschiedenis en cultuur konden delen.”

Workshops participatieverklaring
Het succes van Nieuw in Nederland bleef niet onopgemerkt bij de gemeente Oosterhout. In haar bestuursakkoord schrijft zij: “Wij ondersteunen de vrijwilligersinitiatieven van Theek 5 en de Volksuniversiteit waarbij statushouders wegwijs worden gemaakt in de Nederlandse taal (en de Nederlandse samenleving).” De gemeente heeft Theek 5 dan ook de opdracht gegeven om workshops te ontwikkelen en organiseren rond de participatieverklaring. Deze workshops, waarin ook de input van Nieuw in Nederland terugkomt, bereiden mensen voor op hun inburgeringsexamen én op hun toekomst in Nederland.

Op weg naar werk
Juan: “Mensen gaven telkens aan dat ze - buiten de paar ochtenden dat ze taalles volgden - eigenlijk niet zo veel te doen hadden. Tijdens de taallessen was er veel aandacht voor lezen en schrijven, maar in verhouding te weinig voor spreken en luisteren. Ook de inhoudelijke aspecten van het inburgeren kwamen weinig aan bod. Vanuit onze rol als gids hebben we toen samen met Cubiss een subsidieaanvraag ingediend bij het Oranje Fonds voor het project Op weg naar werk.” Hierin staan nieuwkomers centraal die vrijwilligerswerk gaan doen bij lokale organisaties. Het project begint inmiddels vruchten af te werpen: twee van de nieuwkomers die via het project als vrijwilliger aan de slag konden, hebben inmiddels een betaalde baan gevonden; bij dezelfde organisatie of via het netwerk dat ze dankzij het project hebben opgebouwd. Een van hen over zijn ervaringen: “Ik leer van twee uur tussen de mensen op de werkvloer zo veel meer dan tijdens de les.”

Ambassadeurschap KB
Juan is inmiddels een half jaar ambassadeur bij de KB. Meteen vanaf het begin liep het storm. Hij gaat in gesprek met veel Bibliotheken. “Zij hebben allemaal hun eigen cultuur, verhaal en charme. Deze afwisseling spreekt me erg aan. Je merkt in de praktijk dat grote Bibliotheken vaak een paar stappen verder zijn dan kleinere, maar ook voor kleine Bibliotheken is veel mogelijk. Begin met iets kleins en laat zien wat je allemaal te bieden hebt. Als je de doelgroep eenmaal bereikt hebt, kun je telkens een stapje verder zetten. Het levert je sowieso nuttige informatie op en je legt verbindingen die je anders niet zou leggen.”

Collectie
Ook de collectie krijgt Juans speciale aandacht. “Bibliotheken hebben een brede collectie, maar hebben vaak advies nodig over wat ze hiermee kunnen doen. Zet je collectie thematisch in, bijvoorbeeld tijdens projecten en bijeenkomsten. Ik denk zelf na over een project waarbij je niet langer alleen voorleest aan kinderen, maar ook aan nieuwkomers. Kies een boek rond een thema en ga hier na het voorlezen samen over in gesprek. Verder kijk ik met uitgeverij Eenvoudig communiceren naar een catalogus die het makkelijker maakt om informatie te vinden over de collectie. Dit alles om ervoor te zorgen dat we onze collectie - de grote toegevoegde waarde van de Bibliotheek - op een goede manier onder de aandacht kunnen brengen.”

Nieuwe inzichten
Juan: “Ik leer zelf ook nog van elk gesprek; ik zie mijn rol als ambassadeur echt als een verrijking. Ik kan ook beter adviseren op basis van de nieuwe ervaringen. Al mijn gesprekken bevestigen verder dat je het zonder samenwerkingspartners maar moeilijk zult redden. Je versterkt elkaar en ook voor de nieuwkomer is het overzichtelijker als dienstverlening in gezamenlijkheid beschikbaar wordt gesteld.”

Prioriteiten voor Bibliotheken
Er komen veranderingen aan in het inburgeringsexamen. Hier kunnen en moeten Bibliotheken volgens Juan op inspelen. “Ga in gesprek met je gemeente om te kijken of jouw Bibliotheek een grotere rol kan pakken. In zowel Nieuw in Nederland, de workshops Participatieverklaring en Op weg naar werk komen aspecten van de inburgering aan bod; je hebt dus een keuze in wat je aanbiedt. Ook hier geldt: begin klein en bouw je dienstverlening stapsgewijs uit. Kijk wel altijd hoe je je collectie ondersteunend aan je activiteiten kunt inzetten.”
Een ander aandachtspunt: de meeste Bibliotheken bieden Digisterker aan, maar Digisterker voor nieuwkomers nog maar beperkt. Veel nieuwkomers lopen er tegenaan dat Nederland zo gedigitaliseerd is. Hier ligt dus een kans voor Bibliotheken om de doelgroep aan zich te verbinden.

Structurele vernieuwing
Juan: “Ik vind het belangrijk om niet te stoppen als iets een succes is. Ik wil ons aanbod, netwerk en dienstverlening steeds verder blijven uitbouwen. We moeten blijven vernieuwen en elkaar verrijken. Dit staat ook centraal in de presentatie die ik in september samen met Grietje Smit, programmamanager Innovatieagenda KB, tijdens het Next Library congres in Berlijn zal verzorgen over Nieuw in Nederland.
Ik heb alweer ideeën voor nieuwe projecten. Ik noemde al het voorlezen aan nieuwkomers. Daarnaast wil ik kijken naar de mogelijkheden om colleges te organiseren voor nieuwkomers rond thema’s die in de inburgering aan bod komen. Tot slot kan een omgekeerde versie van Nieuw in Nederland interessant zijn. Hierbij brengen nieuwkomers mensen uit Nederland in aanraking met hun geschiedenis, cultuur en gewoonten. We blijven dus nieuwe dingen proberen!”

Meer informatie
Juan Khalaf, e-mail Juan.Khalaf@kb.nl, tel. 06 13 37 10 26
Lees ook Juans verslag over zijn eerste half jaar als ambassadeur Basisvaardigheden
Zie ook de pagina Inburgering.  

Interview door Yvonne van den Berg, juli 2018