Gesprekstafel Bibliotheek en basisvaardigheden

Gepubliceerd op: 6 november 2018 17:35

Op 24 oktober spraken vijftien directeuren van Bibliotheken en daarnaast vertegenwoordigers van SPN en VOB met de KB over het programma Bibliotheek en basisvaardigheden, waarvan de beleidsperiode dit jaar afloopt. De vooruitzichten op een vervolg zijn gunstig. Na de Belastingdienst zijn meer uitvoeringsorganisaties van de overheid geïnteresseerd in samenwerking. Hiermee kan het programma groeien naar een breder aanbod voor mensen die hulp nodig hebben bij het verbeteren van hun basisvaardigheden en het omgaan met de (digitale) overheid.

Manifestgroep
Overheidsorganisaties hebben hun dienstverlening de afgelopen jaren gedigitaliseerd. Inmiddels is duidelijk dat niet alle burgers hierin mee kunnen. Dit laten ook rapporten zien van bijvoorbeeld de Nationale Ombudsman en de Raad van State. De overheid ziet in de Bibliotheek een interessante partner om kwetsbare mensen te bereiken. De KB bespreekt de mogelijkheden en voorwaarden met de Manifestgroep (uitvoeringsorganisaties van overheid). Zij informeert geregeld Bibliotheekdirecteuren over de ontwikkeling en haalt reacties en aanbevelingen op voor vervolgoverleg.

Het overleg met de Manifestgroep is sinds de zomer in een stroomversnelling geraakt. Zo wordt het programma Bibliotheek en basisvaardigheden genoemd in de Nederlandse Digitaliseringsstrategie en de Digitale Agenda Overheid. Dit past in de ontwikkeling van de Bibliotheek naar 'Hulp om de hoek': de Bibliotheek helpt kwetsbare burgers of verwijst hen door naar dienstverleners op basis van de lokale sociale kaart (zelfredzamer maken en faciliteren naar hulp en informatie).

Het Overheidsbreed Beleidsoverleg Digitale Overheid (OBDO) heeft subsidie beschikbaar voor een gemeenschappelijke digitale infrastructuur. Het thema digitale inclusie is hieraan toegevoegd en op dit thema hebben de KB en de Manifestgroep een plan ingediend: ‘Digitale inclusie, ondersteuning voor kwetsbare doelgroepen’. Dit plan behelst een basisdienstverlening in alle Bibliotheken. Deze omvat: cursussen intensiveren (hoger bereik) en informatiepunten uitrollen in Bibliotheken voor basisdienstverlening van Manifestgroep-partijen. Deze dienstverlening strekt tot aan persoonsgebonden casuïstiek waarbij inlog met DigiD nodig is; dan volgt doorverwijzing naar partners.
De aanvraag gebeurt namens de Manifestgroep-partijen, met de KB als onderaannemer. De aanvraag omvat gemiddeld 2,5 miljoen per jaar, voor drie jaar. Die is ingediend bij het OBDO en voorgelegd aan de subcommissie Interdepartementale Commissie Middelen (ICM). Duidelijkheid over toewijzing wordt half november verwacht, eventuele definitieve toekenning in december. De vooruitzichten zijn gunstig.

Belastingdienst
Dit jaar loopt het convenant tussen KB en Belastingdienst af. Beide partijen hebben nadrukkelijk de intentie om samen door te werken aan een landelijk dekkend netwerk voor spreekuren. Dit gaat op veel plaatsen goed, maar kan - vooral qua bereik - nog beter. De inzet gaat om vier jaar, met een nieuwe subsidieregeling voor Bibliotheken.
Ook dit traject is nog niet definitief en vormt bij doorgang een 'plus' boven op de aanvraag met de Manifestgroep-partijen.

Logius
Intussen praat de KB ook met Logius. Logius is de beheerder van DigiD en heeft plannen om de beveiliging van toegang via DigiD te verhogen. Veel mensen zullen hier moeite mee hebben. Logius wil servicezuilen plaatsen met software die nodig is om je DigiD-beveiliging te verhogen. Het plan is om deze zuilen te plaatsen in ziekenhuizen, gemeenten en Bibliotheken. Behalve het plaatsen van een zuil kan de Bibliotheek extra informatie geven over DigiD en eventueel doorverwijzen naar cursussen Digisterker. Ook dit traject ziet er gunstig uit. Logius werkt aan een investeringsaanvraag voor een zuil in elke Bibliotheek. Pilots starten in 2019. Deskundigheidsbevordering van Bibliotheekmedewerkers wordt onderdeel van het plan.
Ook dit traject vormt een 'plus' boven op de aanvraag met de Manifestgroep-partijen.

Eerste start
Vijftien koploper-Bibliotheken starten met het traject in samenwerking met de Manifestgroep om de plannen uit te voeren. De selectie van deze Bibliotheken is een representatieve afspiegeling van het Bibliotheekveld. Het eerste half jaar dient onder meer om goed zicht te krijgen op de exploitatie van de dienstverlening. Hun ervaringen, knelpunten en oplossingen vormen de basis voor een model voor alle Bibliotheken. Dit moet helder maken wat de dienstverlening ons kost en manifestpartijen bespaart. Verder is extern advies voorzien, onder meer over scenariobeschrijvingen, als het bereik groeit naar 1 miljoen burgers. Om dit hogere bereik te kunnen waarmaken is in de aanvraag een flinke post opgenomen voor marketing en communicatie. Andere partijen worden ook geacht te investeren in bereik en capaciteit.

Belangrijkste reacties van directeuren

  • Nodig is een uitgesproken intentie om ook na drie of vier jaar te willen samenwerken. Alleen dan is het mogelijk om het beleid en de personeelsinzet goed te borgen. Betrek de VNG hierbij.
    Dit is overigens al het geval. De intentie van de Manifestgroep-partijen is om door te bouwen op de infrastructuur die is opgebouwd, niet om iets nieuws op te zetten.
  • De verschillen per werkgebied zijn groot. De ene Bibliotheek voelt bij de gemeente geen 'eigenaarschap' van het probleem rond digitale basisvaardigheden; de andere vindt juist veel aanknopingspunten in het gemeentebeleid. Ook het gunningsproces verschilt per gemeente.
  • Belangrijke vraag: in hoeverre zijn vrijwilligers in te zetten voor deze dienstverlening? De meningen variëren van alleen werken met professionele krachten tot een beperkt aantal taken uit te voeren door vrijwilligers. Daarbij mogen de verschillen in aanbod tussen Bibliotheken niet te groot zijn. Dit vraagt verder om een omslag in de eigen organisatie.
    Deze vragen komen zeker aan de orde bij de koploper-Bibliotheken.
  • Hoe is de verhouding tussen landelijke en lokale financiering? In hoeverre mag het oplossen van dit (ook landelijke) probleem ten koste gaan van lokale financiering? En welke middelen dan? De Bibliotheek kan het risico lopen te worden gekort op cultuurgelden. Verschuiving van middelen vraagt om heldere afspraken over waar we naartoe willen en om voorzichtig manoeuvreren. Cofinanciering door de gemeente is niet opgenomen in het plan, maar kan een resultaat zijn van de aanpak door de koploper-Bibliotheken. Bewustwording van de gemeente vraagt een lange adem: door allianties te sluiten met lokale partijen die ook werken aan dit probleem, wordt de gemeente van meerdere kanten aangesproken. En mogelijk kunnen Bibliotheken via de POI een beroep doen op de provincie.
    Dit zal een gedeelde verantwoordelijkheid zijn van landelijke en lokale overheid.
  • Het Waarom en het Wat van deze ontwikkelingen staan niet ter discussie, wel het Hoe. De Manifestgroep-partijen zijn hierbij betrokken.
  • Deze dienstverlening kan de Bibliotheek helpen haar imago te versterken rond digitale inclusie. Gezien worden is veel waard; dit zelf bewerkstelligen kost ook geld.

De Koninklijke Bibliotheek neemt deze en andere vragen en opmerkingen mee in het overleg met de Manifestgroep en in de uitwerking van de plannen.

Zie ook het verslag van de landelijke bijeenkomst Bibliotheek en Belastingdienst van 2 november 2018.

Meer informatie
Maaike Toonen, programmacoördinator de Bibliotheek en basisvaardigheden