Gezondheid

Programmering opzetten rond gezondheid - Naast de vaardigheden lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden moeten volwassenen ook over voldoende gezondheidsvaardigheden beschikken om zich in de samenleving te kunnen redden. Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden die je nodig hebt om goed te kunnen omgaan met je gezondheid en met ziekte. Het gaat hierbij om informatie verkrijgen, begrijpen en gebruiken bij beslissingen nemen, gerelateerd aan gezondheid.

Naast de vaardigheden lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden moeten volwassenen ook over voldoende gezondheidsvaardigheden beschikken om zich in de samenleving te kunnen redden.

Gezondheidsvaardigheden
Gezondheidsvaardigheden zijn vaardigheden die je nodig hebt om goed te kunnen omgaan met je gezondheid en met ziekte. Het gaat hierbij om informatie verkrijgen, begrijpen en gebruiken bij beslissingen nemen, gerelateerd aan gezondheid. Ook motivatie, zelfvertrouwen en persoonlijke vaardigheden spelen een rol. Er zijn drie niveaus van gezondheidsvaardigheden:

  • functionele vaardigheden: basale kennis van gezondheid door het kunnen lezen, schrijven en begrijpen van informatie
  • interactieve vaardigheden: vragen kunnen stellen en actief informatie kunnen zoeken
  • kritische vaardigheden: informatie over ziekte en gezondheid kunnen analyseren en toepassen

Uit onderzoek van de Health Literacy Survey Europe blijkt dat 29% van de Nederlandse bevolking (16 jaar en ouder) problemen ervaart bij het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van gezondheidsinformatie. Recent onderzoek door Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg geeft zelfs 36,4% aan. 

Lage gezondheidsvaardigheden hangen samen met een minder goede gezondheid (zowel fysiek als mentaal) en een grotere kans op vroegtijdig overlijden. Vooral chronisch zieken, mensen met een lage opleiding, mensen met financiële problemen en mensen boven de 75 jaar hebben vaker beperkte gezondheidsvaardigheden.  
Er is ook een relatie tussen lage gezondheidsvaardigheden en ziektes zoals bijvoorbeeld diabetes en kanker (zie pagina 38). 

Rol van de Bibliotheek
Bibliotheken kunnen denken aan de volgende rollen en programma’s:

  • Laagdrempelige cursussen en programmering organiseren, samen met lokale partners. Bijvoorbeeld over bloeddruk meten, de schijf van 5, de lokale gezondheidszorg en veranderingen in de zorg of over een zorgverzekeraar kiezen. De Bibliotheek kan ook bijsluiters en communicatie door zorginstanties helpen begrijpen. 
  • Lesmaterialen en taalcoaching aanbieden. Denk hierbij aan de (les)programma’s Gezonde taal!, Succes!, Taal voor Thuis, en de digitale programma’s van Steffie en Oefenen.nl over gezondheid.
  • Een collectie aanbieden, fysiek en digitaal. Dit kunnen boeken en folders (onder meer van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren, Pharos), apps (bijvoorbeeld van de GGD-Appstore) en websites (onder andere www.thuisarts.nl en stichtingkijksluiter.nl) zijn.
  • Informatie verzamelen en aanbieden aan inwoners en partners. Hiermee maakt de Bibliotheek lokale gezondheidsinformatie toegankelijk voor burgers, en brengt ze kennis over gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid onder de aandacht in het netwerk.
  • Een loketfunctie bieden, door ofwel onderdak te bieden aan een zorgloket of een zorgspreekuur, ofwel de verwijsfunctie te vervullen naar zorgaanbod en zorgorganisaties.

Samenwerkingspartners
Mogelijke samenwerkingspartners binnen het domein Gezondheid zijn onder andere:

  • Welzijnsorganisaties
  • Jeugdgezondheidszorgorganisaties
  • GGD
  • Zorgbelang
  • Huisartsen
  • Verzorgingshuizen
  • Wijkzorg
  • KBO
  • Ziekenhuizen
  • Consultatiebureaus
  • Verloskundigenpraktijken

Voorbeelden van collega's

  • SamenWel! is een makkelijk toegankelijk online platform over gezond leven in Rivierenland. Gezond leven gaat over gevarieerd eten, voldoende bewegen en lekker ontspannen. 
  • Bekijk dit wachtkamerfilmpje via Tel mee met Taal. 0ok in de spreekkamer van huisarts en specialist is laaggeletterdheid een probleem. Daarom heeft Stichting UFA een wachtkamerfilmpje gemaakt. Het stimuleert laaggeletterden om de dokter te vertellen dat zij moeite hebben met lezen en schrijven.
  • Stamppot Letterbrij - Gezond met Taal. De Bibliotheek Oost Achterhoek, 2017. De doelstelling van het project is laagtaalvaardige inwoners verbinden aan elkaar. Dit gebeurt in een kookcursus, waarin zij hun reken- en taalvaardigheden verbeteren. Effecten: individuele gezondheidswinst, grotere participatie en zelfredzaamheid (isolement voorkomen) en daarmee lagere zorg- en maatschappelijke kosten.

Bronnen

Artikel 

  • Gezondheidsvaardigheden zijn basisvaardigheden!, Mirjam Fransen, Marieke Wiebing & Jany Rademakers, Volwassenenleren.nl, april 2018. Wat zijn gezondheidsvaardigheden, waarom zijn deze zo belangrijk geworden en kunnen we ervan uitgaan dat iedereen gezondheidsvaardig is?