Gezondheid

Gezondheidsvaardigheden heb je nodig om goed te kunnen omgaan met je gezondheid en met ziekte. Het gaat om informatie verkrijgen, begrijpen en gebruiken bij beslissingen nemen. Ook motivatie, zelfvertrouwen en persoonlijke vaardigheden spelen een rol.

Met de komst van technologieën zoals apps, patiëntenportalen en het persoonlijke patientendossier wordt de zorg steeds digitaler. Dat is niet voor iedereen een pre, onder meer als men de juiste vaardigheden ontbeert of de toepassing niet volledig begrijpt. We spreken ook wel van digitale gezondheidsvaardigheden (Engels: eHealth Literacy).

Zorgprofessionals herkennen beperkte gezondheidsvaardigheden niet altijd. Zij kunnen denken dat een patiënt onverschillig is of ongemotiveerd voor een behandeling. Soms begrijpt een patiënt echter onvoldoende wat de zorgverlener wil of vraagt.  

Er zijn drie niveaus van gezondheidsvaardigheden:

  • functionele vaardigheden: basale kennis van gezondheid door het kunnen lezen, schrijven en begrijpen van informatie
  • interactieve of communicatieve vaardigheden: reflecteren, vragen kunnen stellen, en hoofd- en bijzaken kunnen onderscheiden
  • kritische vaardigheden: informatie over ziekte en gezondheid kunnen analyseren, toepassen en vooruitdenken

Uit onderzoek van de Health Literacy Survey Europe blijkt dat 29% van de Nederlandse bevolking (16 jaar en ouder) problemen ervaart bij het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van gezondheidsinformatie. Onderzoek door Nivel Consumentenpanel Gezondheidszorg geeft zelfs 36,4% aan. 

Vooral chronisch zieken, laagopgeleiden, mensen met financiële problemen en mensen boven de 75 jaar hebben vaker beperkte gezondheidsvaardigheden (Pharos).

Laaggeletterden hebben grote moeite om de informatie over hun aandoening en behandeling te begrijpen. Uit onderzoek blijkt dat zij een ongezondere leefstijl hebben. Ook gaan ze vaker naar de huisarts of het ziekenhuis, houden ze zich niet aan voorgeschreven behandelingen en gebruiken ze medicijnen verkeerd.

Rol van de Bibliotheek
Bibliotheken kunnen denken aan de volgende rollen en programma’s:

  • Laagdrempelige cursussen en programmering organiseren, samen met lokale partners. Bijvoorbeeld over bloeddruk meten, de schijf van 5, de lokale gezondheidszorg en veranderingen in de zorg of over een zorgverzekeraar kiezen. De Bibliotheek kan ook bijsluiters en communicatie door zorginstanties helpen begrijpen. 
  • Lesmaterialen en taalcoaching aanbieden. Denk hierbij aan de (les)programma’s Gezonde taal!, Succes!, Voor jou en je kind, en de digitale programma’s van Steffie en Oefenen.nl over gezondheid. Of de eenvoudige tool Mijn positieve gezondheid.
  • Een collectie aanbieden, fysiek en digitaal. Dit kunnen boeken en folders (onder meer van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren, Pharos), apps (bijvoorbeeld van de GGD-Appstore) en websites (onder andere www.thuisarts.nl en stichtingkijksluiter.nl) zijn.
  • Informatie verzamelen en aanbieden aan inwoners en partners (onder andere van de Alliantie Gezondheidsvaardigheden, Gezond Leven, Volksgezondheidenzorg of Pharos). Hiermee maakt de Bibliotheek lokale gezondheidsinformatie toegankelijk voor burgers, en brengt ze kennis over gezondheidsvaardigheden en laaggeletterdheid (onder andere van Lezen & Schrijven) onder de aandacht in het netwerk.
  • Een loket- of verwijsfunctie bieden, door ofwel onderdak te bieden aan een zorgloket of zorgspreekuur, ofwel te verwijzen naar zorgaanbod en zorgorganisaties.

Samenwerkingspartners
Mogelijke samenwerkingspartners binnen het domein Gezondheid zijn onder andere:

  • Welzijnsorganisaties
  • Jeugdgezondheidszorgorganisaties
  • GGD
  • Zorgbelang
  • Huisartsen
  • Verzorgingshuizen
  • Wijkzorg
  • KBO
  • Ziekenhuizen
  • Consultatiebureaus
  • Verloskundigenpraktijken

Voorbeelden van collega's

  • SamenWel! is een online platform over gezond leven in Rivierenland. De Bibliotheek levert via G!DS informatie over activiteiten, producten en diensten.
  • Stamppot Letterbrij - Gezond met Taal. De Bibliotheek Oost Achterhoek, 2017. De doelstelling van het project is laagtaalvaardige inwoners verbinden aan elkaar. Dit gebeurt in een kookcursus, waarin zij hun reken- en taalvaardigheden verbeteren. Effecten: individuele gezondheidswinst, grotere participatie en zelfredzaamheid (isolement voorkomen) en daarmee lagere zorg- en maatschappelijke kosten.
  • Biblioplus organiseerde een introductieworkshop over positieve gezondheid. Met de partners in het netwerk Positieve Gezondheid werd vervolgens een uitgebreider programma samengesteld.

Bronnen

  • Gezondheidsvaardigheden zijn basisvaardigheden!, Mirjam Fransen, Marieke Wiebing & Jany Rademakers, Volwassenenleren.nl, april 2018. Wat zijn gezondheidsvaardigheden, waarom zijn deze zo belangrijk geworden en kunnen we ervan uitgaan dat iedereen gezondheidsvaardig is? 
  • Gezondheidsvaardigheden, taal en de Bibliotheek, ProBiblio maart 2018 - een beschrijving van doelgroepen, netwerkaanpak en partners, en mogelijke rollen van de Bibliotheek om mensen te helpen hun gezondheidsvaardigheden te vergroten.
  • Zie ook de pagina Documentatie > Onderzoeksrapporten > Zorg en welzijn, over de pilots in samenwerking met ministerie van VWS.