Terugblik op kennisdag Laaggeletterdheid: voorkomen en bestrijden

Gepubliceerd op: 30 mei 2018 10:37

Bekijk de presentaties, foto-impressie en verslag van de kennisdag op 17 mei. Alles draait om de verbinding tussen benaderingen gericht op kinderen en op ouders. De deelnemers van deze dag werken dan ook voor zowel jeugd als volwassenen.

Door programma's voor kinderen te verbinden aan activiteiten van het digiTaalhuis, slaan we een grote slag in het bereik van laagtaalvaardige gezinnen. Als de ouders zelf beter worden in taal, kunnen zij hun kinderen beter ondersteunen in hun taalontwikkeling. Hierbij is de interne organisatie ook een aandachtspunt: specialisten Jeugd, Onderwijs en Basisvaardigheden en medewerkers van de frontoffice trekken liefst zo veel mogelijk samen op. Zo kunnen wij de cyclus van laaggeletterdheid doorbreken. 

Bekijk de foto-impressie van de kennisdag.  
Bekijk de tweets #voorkomenenbestrijden.  

De kennisdag vormt de aftrap om programma’s voor preventie (0-18) en curatie (kwetsbare burgers, 18+) beter te verbinden. Suggesties en vragen? Deel ze via Biebtobieb in de Community Bibliotheek en basisvaardigheden

Presentaties en verslagen van (deel)sessies


Programma van de dag  
Dagvoorzitter Jacqueline Roelofs (Biblionet Groningen) interviewt programmacoördinatoren Maaike Toonen en Adriaan Langendonk van de KB. Een gesprek over de wisselwerking tussen programma's voor kinderen en voor ouders. Door ouders te stimuleren op het gebied van taal, krijgt de taalontwikkeling van hun kinderen veel meer kans. Dat is winst voor kinderen, ouders én de samenleving als geheel.

Opvoeding, ongelijkheid en digitale geletterdheid - Natascha Notten (Radboud Universiteit Nijmegen)
Online én offline laaggeletterdheid is een groot risico. Uit onderzoek blijkt een positief verband tussen offline en online digivaardigheden. De lees- en mediaopvoeding thuis is van invloed op de schoolprestaties van kinderen. Feit is dat er (sociale) verschillen zijn tussen gezinnen in de lees- en mediaopvoeding. Daarom is het belangrijk dat kinderen zich ook op andere plekken kunnen ontwikkelen. Hierbij is het van waarde om digitale media in te zetten.

Visie op family literacy, intergenerationeel leren en educatief partnerschap - Christine Clement (CINOP) 
Het is belangrijk dat we ons meer gaan richten op het intergenerationeel leren. De taalverwerving in het Nederlands van ouders is hierbij niet alleen een middel voor de kinderen (een positieve leesopvoeding creëren), maar het is ook een doel an sich. Deze family literacy is nodig om de cirkel van laaggeletterdheid te doorbreken. In andere landen - zoals de UK - is men al ver met deze ontwikkeling. Zo zijn er zo’n 70 evidencebased, internationale projecten beschreven.

DEELSESSIES

Hoe kan vrijwillige inzet bijdragen aan een brede gezinsaanpak? - Sylvia de Groot Heupner (Het Begint met Taal) en Anne Heinsbroek (Stichting VoorleesExpress)
Sylvia en Anne vertellen hoe zij met partnerorganisaties verbinding hebben gezocht op landelijk niveau en waarom die verbinding zo belangrijk is. Zelf werken zij veel samen met Bibliotheken en ondersteunen zij deze bij de inzet van vrijwilligers.
Het Begint met Taal (HBmT) richt zich op taalcoaching van volwassenen (NT2); De VoorleesExpress op het voorlezen aan kinderen. Er blijkt vaak nog geen goede verbinding tussen de programma’s. Anne en Sylvia stelden zich daarom de vraag ‘hoe kunnen wij ervoor zorgen dat vrijwilligers zich niet alleen op hun project richten, maar breder kijken naar het gezin en het totale aanbod dat een Bibliotheek te bieden heeft?’. Dat deden zij in een verkenning met Bibliotheken en landelijke partijen. Daarbij lijken er met name kansen te zijn rond vrijwilligersmanagement en -beleid (zie sheet met aanbevelingen).
In deze sessie delen Sylvia en Anne de bevindingen en aanbevelingen (zie notitie). Een paar praktische voorbeelden van uitkomsten in deze sessie:

  • Zorg voor kinderopvang in de Bibliotheek tijdens een taalcafé of groepsbijeenkomsten voor volwassenen rondom taal. En ga in gesprek met ouders over taalontwikkeling van kinderen en aanbod vanuit de Bibliotheek gericht op kinderen (Boekstart, VoorleesExpress, Bereslim).
  • Organiseer maandelijks een voorleesmiddag in de Bibliotheek (samen met de VoorleesExpress) en praat met ouders over aanbod op het gebied van basisvaardigheden. 
  • Vervolgtraject na de VoorleesExpress: ga een aantal weken of maanden na afloop van de VoorleesExpress vanuit de Bibliotheek nog eens langs bij een gezin en kijk hoe het gaat. Attendeer het gezin dan op ander aanbod voor ouders, en voor de kinderen.

Scoor een Boek! De Thuiseditie - Astrid Kroon (Rijnbrink) en Inger Bos (de Bibliotheek op school, Stichting Lezen)  
Scoor een Boek! is een jaarlijks terugkerend project voor kinderen en ouders dat lezen en sport aan elkaar verbindt. Het kent een Schooleditie voor kinderen van groep 5 en 6 én een Thuiseditie voor het hele gezin. Inger Bos, projectleider de Bibliotheek op school bij Stichting Lezen, leidt de deelsessie in. Zij vertelt hoe preventie en curatie (voorkomen en bestrijden) binnen Kunst van Lezen bij elkaar komen in de pilots van Actielijn 4a. En dat Scoor een Boek! - Thuiseditie een van deze pilots is.
Daarna neemt Astrid Kroon, senior-adviseur bij Rijnbrink en lid van de landelijke projectgroep Scoor een Boek!, de presentatie over. Astrid vertelt over de kansen die de Thuiseditie biedt om op verschillende manieren (laagtaalvaardige) gezinnen te bereiken. Zij zet de groep aan het werk: samen halen we via de werkvorm Brainwriting ideeën op. Hiermee kunnen we met de Thuiseditie nog meer werken aan de taalbevordering van ouders en het vergroten van het leesplezier bij kinderen.
Tot slot deelt Astrid een aantal bevindingen van de pilot: investeer in persoonlijk contact, maak gebruik van al bestaande contactmomenten, en wees creatief in het vinden van niet-talige wervingsmethoden.

Taalklassen voor ouders - Monique van Ekert en Margriet Smeulders (Basisschool Silvester Bernadette in Helmond), Ria Keijzers (Basisschool Kennedy, Breda), Marie-Anne Raaijmakers (geletterdheidsnetwerken, Kunst van Lezen)
Verschillende basisscholen in Nederland geven niet alleen les aan kinderen, maar organiseren ook Taalklassen voor ouders. Waarom neemt een basisschool zo’n initiatief, hoe worden de Taalklassen georganiseerd en hoe gaat de werving van ouders?
Ria Keijzers, NT2-docent, schetst haar aanpak van de Taalklas die zij startte in 2013 en nu op vijf INOS-basisscholen in Breda plaatsvindt. De deelnemers volgen er (formeel) taalonderwijs en helpen bij diverse schoolactiviteiten, onder meer in de Bibliotheek op school. Er is een goede relatie met de Bibliotheek en het Taalhuis, en deelnemers worden zo mogelijk doorverwezen naar vervolgtrajecten. Een wens van Ria is het ontwikkelen van een programma met veel aandacht voor spel en taal voor de jonge kinderen van de Taalklas-ouders. Hierin kan de Bibliotheek wellicht een rol spelen.
Monique van Ekert en Margriet Smeulders, respectievelijk directeur en oud-docent van basisschool Silvester-Bernadette in Helmond, vertellen over hun aanpak. Volgens hen vraagt het vergroten van de kansen van kinderen om een grote(re) ouderbetrokkenheid. Het onderwerp staat daarom hoog op de agenda en is mede aanleiding voor de start van de Taalklassen en een Leescafé voor kinderen van groep 3 en hun ouders. Voor de ouders zijn de Taalklassen laagdrempelig – ook door de kinderopvang – en bieden ze een vertrouwde omgeving met bekende gezichten. In Helmond vindt de afsluiting van de Taalklas aan het einde van dit schooljaar plaats in de Bibliotheek. Dit gebeurt met een speciaal ontwikkeld programma, verzorgd door de leesconsulent primair onderwijs en de consulent basisvaardigheden.

Ouders digitaal - Ellie van der Meer (ProBiblio) 
De sessie sluit aan bij de plenaire presentaties waarin het belang van digitale vaardigheden is benoemd. Er zijn vragen over de Regeling Eindtermen digitaal; wat moet je kennen en kunnen. En er wordt benadrukt om van de digitale vraag en behoefte (HELP) van de laagtaalvaardige ouders uit te gaan. Ter inspiratie bespreken we, na de informatieve presentatie, twee onderwerpen rond de digitaal vaardiger ouders; een snelle manier om ideeën uit te wisselen.

• Wie gaat er over 'ouders digitaal' in gesprek met de school?
  -  Vraag ouders als ambassadeur om hierover met de school te praten.
  -  Neem sleutelfiguren uit de gemeente mee naar het gesprek.
  -  De voorschool is een vindplaats voor ouders.
  -  Gebruik hierbij het netwerk van de Bibliotheek.
  -  Steek het breed in: bespreek dit onderwerp met meer partijen.
  -  Sluit aan bij de behoefte van de school en kies wie mee moet: mediacoach, dBos- of basisvaardigheden-medewerker.
  -  Ga altijd met twee mensen in het gesprek: zowel de 18- als de 18+ medewerker van de Bibliotheek.

• Is ondersteuning aan niet-digitaalvaardige ouders onderdeel van de dienstverlening Boekstart of dBos?
  -  Ja! Laagtaalvaardige ouders moeten op alle manieren worden meegenomen in de dienstverlening.
  -  Er is twijfel of ouderbetrokkenheid in de brede digitale zin een taak van de Bibliotheek is.
  -  Als je goed samenwerkt in het sociaal domein, trek je ook samen op.
  -  Er is behoefte aan meer oefenmateriaal (bijvoorbeeld onder het niveau van de Klik&Tik-programma’s).
  -  Ouders staan centraal (naast het kind).

Zo bereik je laagtaalvaardige ouders! - Monique Kromhout (Bibliotheek Katwijk) en Petra Doelen (Lost Lemon)
Monique en Petra nemen je mee in hun ervaringen: in hun werkwijze en de trainingen die zij ontwerpen, uitproberen en verbeteren, vanuit een van de pilots Hoger bereik. De bedoeling van de pilots is een strategiekit te ontwikkelen met handvatten die de Bibliotheken kunnen gebruiken. De kit wordt aan de hand van de pilots samen met de Bibliotheken gevuld.
Tijdens deze sessie worden we eerst uitgedaagd met een klein puzzeltje. De uitkomst van dit puzzeltje is: 'Gewoon beginnen'. Dit blijkt ook hun voornaamste aanbeveling te zijn. Dus 'gewoon beginnen' vanuit de volgende mindset:

  1. Bewustwording laten ontstaan in plaats van zenden
  2. Samen met de doelgroep ontwerpen
  3. Zoeken waar de energie zit en dus niet trekken aan een dood paard
  4. Je buiten de gebaande paden durven bewegen

De crux van de aanpak is het gesprek op gang brengen met de organisatie waarmee je wil samenwerken. En de organisatie laten ervaren of zelf laten ontdekken wat bewustwording kan opleveren voor het werk.
De tools in de strategiekit zijn nog in ontwikkeling, maar wel al te downloaden en te gebruiken. 

Noodzakelijke veranderingen in de Bibliotheek bij focus op laagtaalvaardige ouders - Hermien Lankhorst (zelfstandige en projectleider bij pilot), Ruud Hakvoort (Bibliotheek Helmond-Peel) en Annemarie Doesburg (Bibliotheek Lek & IJssel)
Wanneer een Bibliotheek ervoor kiest om meer tijd en aandacht te geven aan laagtaalvaardige gezinnen, heeft dit allerlei consequenties voor de interne organisatie en de verhouding met het lokale netwerk. Dit wordt duidelijk in een gesprek met Ruud Hakvoort en Annemarie Doesburg. Met prikkelende stellingen worden Ruud, Annemarie én het publiek gedwongen per onderwerp een strategie te kiezen. Dit levert flinke discussies op, bijvoorbeeld over de vraag of je moet stoppen met werken in vaste teams en een nieuwe organisatiestructuur moet zoeken om beter aan de behoefte van de doelgroep te kunnen voldoen. Ook de vraag of je ergens anders in de organisatie tijd en geld moet inleveren om meer op laagtaalvaardige gezinnen te kunnen focussen, of extra middelen van buiten moet halen, leidt tot een stevig gesprek. Maar over de stelling 'De verbinding tussen preventie en curatie zou voor iedereen binnen de Bibliotheeksector hoog op de agenda moeten staan' is iedereen in de zaal het eens: 'Ja! Het is nu of nooit!'

BoekStart-coach de verbindende factor? - Michelle Oolders (BoekStart-coach) en Marijke Bos (Stichting Lezen)
Na een intro van Marijke over het landelijk beeld van BoekStart vertelt Michelle Oolders enthousiast over haar werk als BoekStart-coach. Met beelden van haar werkplek op het consultatiebureau legt Michelle uit hoe ze met ouders in gesprek gaat. Een helpende hand bieden bij het uitkleden bijvoorbeeld. Meestal gaat het in eerste instantie niet over voorlezen, maar is het doel om contact te leggen. Dat lukt goed. De consultatiebureau-assistent is belangrijk in de doorverwijzing van ouders naar haar.
Baby's en kinderen kruipen en lopen zelf naar de boeken. Een aantrekkelijk hoekje met boekjes is dan ook belangrijk. Nog niet zo lang is Bibliotheek Midden-Brabant bezig, maar Michelle ziet al dat ouders na een gesprek eerder naar de Bibliotheek komen.
Door de BoekStart-coach meer bekendheid te geven in de Bibliotheek valt nog winst te behalen. Dus door ervaringen te delen met collega's. Een idee om preventie en curatie te verbinden is bijvoorbeeld een spreekuur houden in het Taalhuis.
Bibliotheken kunnen nu een aanvraag indienen voor de BoekStart-coach. Meer informatie hierover: bij de BoekStart-coördinator van de POI of bij Marijke Bos (mbos@lezen.nl) van Stichting Lezen.

Ouders bereiken - Yvonne Kraakman (Bibliotheek voor de Zaanstreek), Mary Ekelmans (IKC de Malburcht, Stichting PAS) en Anja Huibers (Monchi school)

Herkennen & doorverwijzen - Mariet Hattink (Stichting Lezen & Schrijven)

Plenaire afsluiting
Dagvoorzitter Jacqueline Roelofs maakt een rondje langs deelnemers en om te horen wat de deelsessies hen hebben gebracht. De reacties zijn positief: verdieping en verbreding, uitwisseling van ervaringen en ideeën voor eigen activiteiten. En dat is belangrijk, want dit is een van de doelen van de dag: nadenken over wat je morgen al kunt oppakken in je eigen praktijk. Ongeacht of dit een kleine of een grote stap is.